O nazewnictwie pyszczaków słów kilka ...
Rozpoczynając swoją przygodę z akwarystyką, szukając interesujących
nas rybek zazwyczaj posługujemy się nazwami handlowymi lub potocznymi
takimi jak pyszyczak złocisty, czy też wysmukły. Zdobywając doświadczenie
coraz częściej tez używamy nazw naukowych, które jako jedyne są rozumiane
na całym świecie w przeciwieństwie do nazw potocznych zrozumiałych tylko
przez naszych polskich akwarystów.
Jak wiemy nazwa naukowa składa się z dwóch części:
- nazwy rodzaju pisanej dużą literą ,
- nazwy gatunku, nadawanej przez odkrywcę lub osobę, która
jako pierwsza opisała rybę (często pochodzącą od nazwiska tej właśnie osoby).
Nowe badania mogą doprowadzić do zmiany nazwy naukowej danej ryby,
najczęściej poprzez zmianę rodzaju. W przypadku pielęgnic z Jeziora
Malawi, gdzie w ciągu zaledwie kilkunastu tysięcy lat (co w historii
Ziemi jest mgnieniem oka) wyewoluowało setki gatunków jest bardzo
częstym zjawiskiem. Przykładem może być pyszczak szerszeń (Maylandia
crabro), który w 1982 roku został zaklasyfikowany do rodzaju
Melanochromis, 2 lata później przypisano go do rodzaju Pseudotropheus
a obecnie należy do rodzaju Maylandia. Nazwa naukowa dla większości
akwarystów niewiele znaczy, czasami stanowiąc nawet utrudnienie,
gdy musimy jej używać (wymowa, pisownia) - nie każdy z nas
zna przecież biegle łacinę. Jednak poznając jej znaczenie
możemy się przekonać jak często doskonale opisuje ona wygląd
lub charakter ryby.
Oto przykłady wolnych tłumaczeń niektórych z rodzajów pięlęgnic z
Jeziora Malawi:
- Cynotilapia - Cyn (pies) + Tilapia (nazwa własna), znając
wygląd tej ryby możemy nazwę rodzaju przetłumaczyć jako Tilapia z
pyskiem psa.
- Crytocara - Crytos (okrągły) + Cara (głowa), czyli ryba z
okrągła głową.
- Labidochromis - Labido (kleszcze, szczypce) + Chromis
(kolorowy), ponownie posiłkując się wyglądem ryby możemy dokonać
wolnego tłumaczenia jako kolorowa ryba z pyskiem jak szczypce.
- Melanochromis - Melas/Melanos (czarny) + Chromis (kolorowy),
czyli ryba, u której w ubarwieniu kolor czarny przeplata się z
innym kolorem.
- Pseudotropheus - Pseudos (fałszywy, nieprawdziwy) +
Tropheus (żywiciel), czyli fałszywy żywiciel, tu przyznam, że
nazwa jest dla mnie zaskakująca i nie znalazłem źródeł tłumaczących
jej genezę.
- Copadichromis - Copadi (stado, gromada) + Chromis (kolorowy),
w tym przypadku możemy nazwę tłumaczyć dwojako jako: - kolorową
rybę żyjącą w stadzie (zważając na łagodny charakter tego rodzaju,
niewielki terytorializm i życie w otwartych wodach jest to spotykane)
lub też rybę o urozmaiconych kolorach (ryby z tego rodzaju mają naprawdę
przeróżne i piękne ubarwienie).
- Ctenopharynx - Cteno (grzebień) + Pharynx (gardło), ryba z
gardłem jak grzebień.
Dla otrzymania pełnego obrazu ryby powinniśmy tłumaczenie nazwy
rodzaju połączyć z tłumaczeniem nazwy gatunku, pamiętajmy jednak o
wcześniej wspomnianych nazwach gatunkowych pochodzących od nazwisk.
Kilka przykładów na podstawie rodzaju Copadichromis z grupy Utaka:
- Copadichromis cyaneus - Copadi (stado, gromada) + Chromis (
kolorowy) + cyaneus (niebieski), kolorowa ryba o niebieskim
ubarwieniu żyjącą w stadzie.
- Copadichromis eucinostomus - Copadi (stado, gromada) +
Chromis (kolorowy) + eucinos (elastyczny) + stomus (pysk), ryba
z elastycznym pyskiem żyjącą w stadzie.
- Copadichromis pleurostigma - Copadi (stado, gromada) +
Chromis (kolorowy) + pleuro (bok) + stigma (kropka, którą w przypadku
pyszczaków jest dobrze nam znana atrapa jajowa), ryba z atrapami
jajowymi żyjącą w stadzie.
Jak widać zagłębianie się w nazewnictwo może być dobrą zabawą jak
również źródłem dodatkowej wiedzy o naszych ulubieńcach.
Tomasz Koniecki Bibliografia
|
